5/11/2009 - TUFAN ya da SONSAL / A POSTERIORI
 dali
“Don Quijote y los molinos”
TDK SÖZLÜĞÜ'NDE:
Duyusal deneyden gelen.
Edinilmiş.
Alınmış.
Deneye baş vurularak elde edilen, dış dünyadaki
yaşantılardan kazanılan (bilgi).
YORUM OLARAK:
İnnî: Tecrübe ile edinilen, olaylardan çıkarılan netice.
İnnî: Şüphesizlik ve kat'iyyet ifade eden "inne" ile
mütekellim zamirinin birleşmesidir ki malik
olduğunu iddia/enâniyyet anlamına gelir.
Türkçede karşılığını; "muhakkak ben/egoizm/gurur/
hodbinlik/kendine güven olarak ifade edebiliriz.
OSMANLICA'DA:
Bâdi:
Rüzgâra ait ve havaya ait/geçici/sebeb/illet/icab
zâhir ve âşikâr olan/deniz içinde olan ada.
Sonradan çıkarılan âdetler.
İSLÂM HUKUKU'NDA:
Dinin aslında olmadığı hâlde, din namına sonradan
çıkmış olan adetler.
Örnek olarak:
Giyim ve kıyafetlerde, sosyal yaşamda, toplumsal
ilişkilerde, terbiye ve ahlâk kurallarında, ibadet
hayatında yani dinin hükmettiği her sahada,
dine uygun olmayan şekiller, tarzlar, kurallar, âdet
ve alışkanlıklardır ve insanı sapmaya/kırılmalara
götürür.
YORUM OLARAK:
Anlaşılan o ki, deneye baş vurularak elde edilen;
dış dünyadaki yaşantılar/tecrübelerden çıkarılan
hükümler ile varılan sonuçlar, kişisel önyargıları/
egoizmi/bencilliği ön plana çıkaracağından, ortak
bilinç ve sosyal-toplumsal fikir birliğine ulaşmak
mümkün olamayacak, fikir ihtilâfları, tartışmalar,
karışıklıklar çıkacak, kaos ortamı durumu takib
edecektir.
*DEYİŞ OLARAK, "BEN'DEN SONRA TUFAN";
BENCİLLİĞİN SONUCUNDA KATASTROF OLUŞACAĞINI
AP-AÇIK İFADE EDER.
KARŞIT KAVRAM: ÖNSEL / A PRIORI / KABLÎ
Önden-Önceden olan:
Deneyden bağımsız olan, ama deneyle canlandırılabilen,
bilincine varılabilen (bilgi); deneyin ötesinde geçerliği
olan (bilgi).
a. Düşünceden, ustan gelen, kavramsal olan.
b. Doğuştan,
c. Kendiliğinden (spontan) oluşan.
Emmanuel Kant, bu karşıtlığı yeniden ele alarak
ortaya koyup derinleştirmiştir.
Kant önsel deyince, deneyi olanaklı kılanı anlar;
çünkü ona göre bilgi zaman bakımından deneyle
başlar, ama yalnız deneyden türemez.
Bu anlayışta önsel/kavram, düşünce değildir,
çünkü önsel olan görüler de/uzay ile zaman da
vardır;bunlar da deneyi olanaklı kılan biçimler,
koşullardır.
Çağımızda görüngü-bilim ve bu çığırın önsel olarak
özü görme ilkesi, önseli yalnız kavramsal olana
bağlılığından ayırmakla kalmamış ayrıca onun biçim
ilkeleriyle olan ilişkisini de kesmiştir.
Burada, önsel, doğrudan doğruya görülen özlüklerin
niteliklerini, öz bağlamlarını ve öz ilişkilerini, hem de
özellikle içerikleri bakımından belirleyen bir terim
olmuştur.
Kant'ın biçimsel önsel'ine/formal a priori'sine karşı,
içeriksel bir önsel ileri sürülmüştür. Ayrıca duygusal
önselden/emotional a priori, değer önselinden ve
dinsel bir önselden de söz edilir.
(Bak: M. Scheler, N. Hartmann, R. Otto, Troeltsch)
bilgi için:
http://interlock.blogcu.com/tesaduf-ya-da-kabl-a-priori_52208661.html
|
